Co to są prawa dziecka?
Janusz Korczak powiedział kiedyś „nie ma dzieci są ludzie”. I to jest prawda. „Dziecko to także
człowiek tylko, że jeszcze mały…”. Przecież każdy dorosły kiedyś również był dzieckiem.
Tak więc, podobnie jak każdy dorosły, dziecko jest właścicielem pewnych praw i wolności.
Nazywają się one prawami człowieka. Źródłem tych praw jest godność człowieka, zwana
również człowieczeństwem. W Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zapisana jest ona w art.
30:
„Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka
i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz
publicznych”.
Z godności wywodzą się dwie zasady: wolność i równość, które są podstawą wszystkich praw
człowieka. Wolność oznacza to, że człowiek nie jest własnością kogokolwiek, posiada wolną
wolę, może samodzielnie podejmować decyzje i świadomie ponosić za nie odpowiedzialność
(dziecko uczy się tego w trakcie dojrzewania). Równość oznacza, że każde dziecko ma takie
same prawa i ma być tak samo traktowane przez wszystkich bez jakiejkolwiek dyskryminacji.
Dlaczego wobec tego mówi się o prawach dziecka?
Otóż, ze względu na to, że człowiek przed i po urodzeniu (zwany dzieckiem) nie jest w stanie
funkcjonować samodzielnie, uznano, iż do pewnego momentu swojego życia musi pozostawać
pod opieką dorosłych.
Kto to jest dziecko?
Konwencja o Prawach Dziecka w art. 1. definiuje „dziecko” jako „każdą istotę ludzką w wieku
poniżej osiemnastu lat, chyba że zgodnie z prawem odnoszącym się do dziecka uzyska ono
wcześniej pełnoletność”.
W rozumieniu ustawy z dnia 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka „dzieckiem jest
każda istota ludzka od poczęcia do osiągnięcia pełnoletności (Art.2.1.). Uzyskanie
pełnoletności określają odrębne przepisy(Art.2.2).
Najważniejszymi opiekunami są rodzice. Jednak wtedy, gdy ich zabraknie lub nie wywiązują
się ze swoich obowiązków rodzicielskich lub nie dają sobie samodzielnie rady z opieką
nad dzieckiem, to państwo w myśl zasady pomocniczości musi im pomóc lub przejąć ich
obowiązki.
Art. 72. Konstytucji RP
Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Każdy ma prawo żądać od organów
władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem
i demoralizacją.
Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych.
Ale to wszyscy dorośli powinni brać udział w rozwoju umysłowym i fizycznym dziecka,
gdyż dzieci są największym bogactwem każdego społeczeństwa i w przyszłości to one będą
decydowały o swojej wspólnocie, państwie, globie. Należy je więc bardzo dobrze do tej roli
przygotować. Ma to robić rodzic, nauczyciel, lekarz, policjant, polityk itd.
Dziecko nie jest własnością dorosłych. Jest słabsze od dorosłych, dlatego też musi posiadać
dodatkową ochronę przed siłą dorosłych. Taką ochronę dają im prawa dziecka zapisane
w Konwencji o prawach dziecka. Konwencja powtarza katalog większości praw człowieka,
ponieważ nie ma sensu zapisania np. praw emerytalnych, gdyż w Polsce uzyskuje się
je dopiero w wieku 67 lat. Konwencja natomiast zobowiązuje państwo i dorosłych
do szczególnego traktowania dzieci.
Prawa dziecka, podobnie jak prawa człowieka podzielone są według kategorii na prawa:
osobiste, umożliwiające rozwój dziecka. Są to: prawo do życia, prawo do tożsamości,
prawo do rozwoju, prawo do wychowania w rodzinie, prawo do wyrażania własnych
poglądów, prawo do informacji;
polityczne lub publiczne, dzięki którym dziecko wyraża swoje poglądy i uczestniczy
w życiu swojej grupy, społeczności, państwa. Są to prawa: prawo do wyrażania
własnych poglądów, prawo do uczestniczenia w stowarzyszeniach;
socjalne, które są obowiązkami państwa i dorosłych do stworzenia odpowiednich
warunków do rozwoju umysłowego i fizycznego dziecka. Są to: prawo do godnych
warunków życia i odpowiedniego poziomu życia, prawo do opieki zdrowotnej, prawo
do odpoczynku;
ekonomiczne, umożliwiające dziecku przygotowywanie się do niezależności
materialnej od innych. Najważniejszym jest prawo do nauki; ponadto ochrona prawa
pracy podejmowanej, czy to w ramach obowiązku nauki czy wakacyjnego zarobku.
Ratyfikując Konwencję o Prawach Dziecka, państwo i dorośli zobowiązali się do uznania
dobra dziecka za najwyższy cel w traktowaniu człowieka – dziecka. Zobowiązali się również
do przygotowanie dziecka do dorosłego życia i ochrony dziecka przed wszelkiego rodzaju
przemocą (niewolnictwem, handlem ludźmi, wykorzystywaniem seksualnym, pracą
przymusową, udziałem w działaniach zbrojnych).Prawa dzieckaCo to są prawa dziecka?Janusz Korczak powiedział kiedyś „nie ma dzieci są ludzie”. I to jest prawda. „Dziecko to takżeczłowiek tylko, że jeszcze mały…”. Przecież każdy dorosły kiedyś również był dzieckiem.Tak więc, podobnie jak każdy dorosły, dziecko jest właścicielem pewnych praw i wolności.Nazywają się one prawami człowieka. Źródłem tych praw jest godność człowieka, zwanarównież człowieczeństwem. W Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zapisana jest ona w art.30:„Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowiekai obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władzpublicznych”.Z godności wywodzą się dwie zasady: wolność i równość, które są podstawą wszystkich prawczłowieka. Wolność oznacza to, że człowiek nie jest własnością kogokolwiek, posiada wolnąwolę, może samodzielnie podejmować decyzje i świadomie ponosić za nie odpowiedzialność(dziecko uczy się tego w trakcie dojrzewania). Równość oznacza, że każde dziecko ma takiesame prawa i ma być tak samo traktowane przez wszystkich bez jakiejkolwiek dyskryminacji.Dlaczego wobec tego mówi się o prawach dziecka?Otóż, ze względu na to, że człowiek przed i po urodzeniu (zwany dzieckiem) nie jest w staniefunkcjonować samodzielnie, uznano, iż do pewnego momentu swojego życia musi pozostawaćpod opieką dorosłych.Kto to jest dziecko?Konwencja o Prawach Dziecka w art. 1. definiuje „dziecko” jako „każdą istotę ludzką w wiekuponiżej osiemnastu lat, chyba że zgodnie z prawem odnoszącym się do dziecka uzyska onowcześniej pełnoletność”.W rozumieniu ustawy z dnia 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka „dzieckiem jestkażda istota ludzka od poczęcia do osiągnięcia pełnoletności (Art.2.1.). Uzyskaniepełnoletności określają odrębne przepisy(Art.2.2).Najważniejszymi opiekunami są rodzice. Jednak wtedy, gdy ich zabraknie lub nie wywiązująsię ze swoich obowiązków rodzicielskich lub nie dają sobie samodzielnie rady z opiekąnad dzieckiem, to państwo w myśl zasady pomocniczości musi im pomóc lub przejąć ichobowiązki.Art. 72. Konstytucji RPRzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Każdy ma prawo żądać od organówwładzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiemi demoralizacją.Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych.Ale to wszyscy dorośli powinni brać udział w rozwoju umysłowym i fizycznym dziecka,gdyż dzieci są największym bogactwem każdego społeczeństwa i w przyszłości to one będądecydowały o swojej wspólnocie, państwie, globie. Należy je więc bardzo dobrze do tej roliprzygotować. Ma to robić rodzic, nauczyciel, lekarz, policjant, polityk itd.Dziecko nie jest własnością dorosłych. Jest słabsze od dorosłych, dlatego też musi posiadaćdodatkową ochronę przed siłą dorosłych. Taką ochronę dają im prawa dziecka zapisanew Konwencji o prawach dziecka. Konwencja powtarza katalog większości praw człowieka,ponieważ nie ma sensu zapisania np. praw emerytalnych, gdyż w Polsce uzyskuje sięje dopiero w wieku 67 lat. Konwencja natomiast zobowiązuje państwo i dorosłychdo szczególnego traktowania dzieci.Prawa dziecka, podobnie jak prawa człowieka podzielone są według kategorii na prawa: osobiste, umożliwiające rozwój dziecka. Są to: prawo do życia, prawo do tożsamości,prawo do rozwoju, prawo do wychowania w rodzinie, prawo do wyrażania własnychpoglądów, prawo do informacji; polityczne lub publiczne, dzięki którym dziecko wyraża swoje poglądy i uczestniczyw życiu swojej grupy, społeczności, państwa. Są to prawa: prawo do wyrażaniawłasnych poglądów, prawo do uczestniczenia w stowarzyszeniach; socjalne, które są obowiązkami państwa i dorosłych do stworzenia odpowiednichwarunków do rozwoju umysłowego i fizycznego dziecka. Są to: prawo do godnychwarunków życia i odpowiedniego poziomu życia, prawo do opieki zdrowotnej, prawodo odpoczynku; ekonomiczne, umożliwiające dziecku przygotowywanie się do niezależnościmaterialnej od innych. Najważniejszym jest prawo do nauki; ponadto ochrona prawapracy podejmowanej, czy to w ramach obowiązku nauki czy wakacyjnego zarobku.Ratyfikując Konwencję o Prawach Dziecka, państwo i dorośli zobowiązali się do uznaniadobra dziecka za najwyższy cel w traktowaniu człowieka – dziecka. Zobowiązali się równieżdo przygotowanie dziecka do dorosłego życia i ochrony dziecka przed wszelkiego rodzajuprzemocą (niewolnictwem, handlem ludźmi, wykorzystywaniem seksualnym, pracąprzymusową, udziałem w działaniach zbrojnych).
